Bowievska Ziggysturdust personae, kao prevrednovanje modernističke mesijanske figure autora

DADA_MAMA (1) Kada se pojavio Bowiev album The Rise and Fall of Ziggystardust and spiders from Mars, (1972), bilo je to jedno od prvih hypermodernih eklektičnih iskustava „nove ere“, nešto što je, dosledno Bowievoj temeljito elaboriranoj koncepciji, utrlo stazu, – kao jedna vrsta futurističko-utopijskog rnr “manifesta” – novoj performativnosti  celokupne muzičke, i ne samo muzičke, scene. Bowievo postmodernistički raskalašno, karnevalsko poigravanje sa citatnošću, sasvim je u duhu nekoga ko je istovremeno i high artista,  ali i uživalac, „običan“ konzument koji ne shvata svoju muziku toliko ozbiljno, i kome takav ironijski odmak upravo omogućuje dodatnu infuziju kreativnosti, lepršavosti i poleta, stalnu senzibilisanost i otvorenost za nove ideje, uticaje, i konačno, ne i najmanje važno, interaktivnost  koja sasvim podseća na preteču savremene internetske, multimedijalne hiperprodukcije kulture. Umesto da se dalje zadržavam na već toliko puta analiziranim, i uostalom, svakom osetljivom fanu i čitaocu Bowievog interaktivnog muzičkog teksta, već poznatim i pomalo opštim mestima, pokušaću skicirati jedan pomalo iskrivljen, pomalo iskošen nacrt za jedno moguće dublje iščitavanje veze Bowievog muzičkog karnevala i modernističkih uzora, pre svega dada pokreta, ali stavljanjem naglaska na način kako su ti modernistički elementi inteligentno inkorporirani, i suptilno, gotovo kriptografski, pohranjeni u eklektičnu space (oddity) operucamp arhitekturu „novog“ postmodernističkog, „internet“ zdanja rok muzike. Pledirajući da njegova stage personea aliena, koji dolazi sa druge planete kako bi doneo „svežu krv“ novoj generaciji glam i space rock konosijera, postane istovremeno „high art“ trade mark, ali i obična, fetišizovana, sasvim banalna tržišna vrednost na „kasnokapitalističkom“ tržištu, koje je već ugledalo i preživelo slom hipi pokreta i mirovnog pokreta 1968, Bowie možda prvi oseća da je „zlatno doba“ rnr modernizma, u kome je gitarist dostigao status gurua i maga, onoga ko je u neposrednom posedu „apsolutnog znanja“ i „božanskog nadahnuća“ i čija personae ne dozvoljava bilo kakav drugi pristup, ni tretman,  osim onog divinizatorskog i hvalospevnog  – u tom smislu dovoljno je podsetiti se bilo kog od progressive „larger than life“, arena rock bendova „prethodne“ generacije ( Led Zeppelin, Deep Purple, Genesis, Jethro Tull,…) – zauvek okončano, i upravo on koncipira svog aliena u svojevrsnoj alijenaciji, otuđenju, samodovoljnosti, usponu i neminovnom padu, jednom rečju u fino ironiziranom melanž odmaku  od pre svega maskuline, i pre svega dominanto mačističke figure rnr stardom i hall of fame poze. Modernistička nedodirljivost i ingeniozna neupitnost romantiziranog, elektrificiranog „vođe benda“, otvoreno i normativno heteroseksualnog,  nije više tako neupitna, a sa Bowievom afektiranom, ponešto grotesknom, kičasti razigranom impersonacijom interplanetarne figure Stardusta, figura Vođe, postaje upravo sopstvena hipertrofirana parodija. Vođa benda postaje krahom sturdust personea-e, ekstremni vođa sopstvene hipnotizirane sekte pobornika, jednom rečju figura lažnog mesije, koji kroz muziku ne nudi više nikakvo „antičko“ iskupljenje i katarzu, već biva redukovan na praznu ljušturu, na sopstvene protetičke, falusoidne, hedonističke oznake, sopstvene barokno prezasićene i do apsurda dovedene ukrase,  kao bednu zamenu za pogaženi talenat, i pokrhani autoritet. Ipak, Bowie, sa druge strane ostaje prilično oprezan i suzdržan kada je u pitanju potpuna dekonstrukcija on stage-off stage moći svog rnr izvođača, budući da jedna od centralnih pesama na albumu Moonage daydream (

), upravo svojom centralizovanom pozicijom ( teško je reći da je na ovom visoko profilisanom konceptualnom, teatar-albumu bilo šta slučajno) postaje oda rnr načinu života visoke moderne, aristokratije nekog prošlog, a opet nostalgično prizvanog – u liku “nove” generacije – nikad do kraja prežaljenog trenutka rnr detinjstva, puberteta i adolescencije. Naravno, Bowie je dovoljno inteligentan da uvidi da se tradicija ne da ubiti, ni razrušiti nikakvim neo-varvarskim, tehnokratskim činom razaranja antikviteta, starine, muzeja i knjižnica ( kako su to smatrali futuristi npr. ), te je u tom svetlu vrlo ilustrativno to što pri sastavljanju lyrics-a za ovu pesmu Bowie poseže upravo za dada pokretom, revalorizujući ga i revitalizujući, dajući mu nov elan vital, i otvarajući novo polje za „stare ideje“. Tako on demonstrira upravo načinom primene cut-up tehnike automatskog pisanja, koju je prvo implementirao neprikosnoveni guru dada pokreta, Tristan Tzara whatisdada life-features_01_2_temp-1346925831-50487507-620x348 001789  –  da svako novo poglavlje u umetnosti koincidira sa oživljavanjem određenog antikviteta, te davanjem tom antikvitetu ( naizgled preživljenom i pregaženom) novog značenja sasvim žive i sasvim aktuelne tradicije. Posvetimo se dakle stihovima pesme Moonage Daydream    –

I’m an alligator,

I’m a mama-papa coming for you

I’m the space invader,

I’ll be a rock ‘n’ rollin’ bitch for you

Keep your mouth shut,

you’re squawking like a pink monkey bird

And I’m busting up my brains for the words

Od prvog trenutka je očigledno vidljivo Bowievo oslanjanje na dadaistički čin uzurpacije javne scene, rok stage-a, sa malicioznom namerom da se izazove javni skandal, „šamar lošem ukusu“ kako je to precizno formulisao Andre Breton …Njegov mamapapa dadalike gibberish talk, obrt  koji se na izravno blasfemičan način obrušava na “tradicionalne” porodične vrednosti, uloge i normativno upisane roditeljske pozicije, doziva u sećanje, invokacijom, omiljeni dadaistički performativni postupak tendenciozno infantiliziranog govora. U ovom kontekstu, u samom tekstu pesme, to potpuno odgovara autističnosti i mutavosti mačo heroja space opere koji sasvim tradicionalno ne može da nađe odgovarajuće reči, te zamuckuje, jer to nekako i pristaje falocentrično agresivnoj figuri koja je uvek više do-er nego talker, uvek pre svega provider , osvajač, posednik i lovac na groupie ženku. Koliko nam s jedne strane Bowie pruža omaž i odu svojim očiglednim ličnim herojima trenutka – William William Burroughs je, npr. , kao jedna nesumnjiva Bowieva inspiracija,  cut-up tehniku kao rudimentarnu, dada intervenciju pretvorio u obrazac pisanja, mišljenja i sopstvenog Junkie, uživalačkog etosa –  toliko nam sa druge strane sugeriše da je glas koji sebe proglašava space invaderom, pomalo infantilna, pomalo karikaturalna, pomalo groteksna i opskurna figura narcisističkog, sobom zaokupljenog, “preživelog” rokera “starog kova”.

David_Bowie_and_William_Burroughs_1974_Photograph_by_Terry_ONeill_Courtesy_of_The_David_Bowie_Archive_2012_jpg_610x610_q85

David_Bowie and William Burroughs 1974 Photograph by Terry O Neill, Courtesy of The David Bowie Archive 2012

Ali ni tu se igra modernističkim simbolima ne zaustavlja. Sasvim u duhu aleatornih, lutajućih, slučajno-namernih asocijacija “automatskog”, papagajskog govora, koji naizgled ništa ne znači, a zapravo mnogo toga otkriva o pod-svesti i identitetu samog adresanta, implicirana mačo pozicija odjednom se premeće u prostituisanu, histerično-feminiziranu figuru rnr “drolje”, čime se čitav “magijski”, “guru” nastup karnevalističkog space invadera dovodi do sopstvene ne-održive protivrečnosti. Dalje i dublje asocijacije se nižu sa nastavkom teksta pesme, tj. sledećim za ovu analizu znakovitim mestom :

Don’t fake it baby, lay the real thing on me

The church of man, love Is such a holy place to be

Make me baby, make me know you really care

Opet smo svedoci neprikrivene blasfemije – “the church of man” , mada je ona prethodno suzdržano pripremljena običnom, trivijalnom rnr mačo pozicijom udvaranja (don’t fake it baby, lay the real thing on me) – iskrena, istinita, blues ljubav, bez “poslednjeg” primisla, a zapravo lascivno preseksualizirana sve vreme. Na ovom mestu treba sa naročitom pažnjom zastati, zato što se čitava koncepcija Ziggystardust personae, uprkos petparačkim, pulp uzorima pri kreiranju lika, i sasvim bleskastom imenu, nimalo naivno gradi oko parareligijskih, sadomazohističko-mesijanističkih motiva koji su bili tako omiljena građa, štivo i inspiracija modernističkim, avangardnim autorima, ili bolje rečeno svoj preproduciranoj lavini –izama, samo-invencije, samo-viktimizacije, samo-kastracije i autodestrukcije poetskih personae sa mesijanskim kompleksima. Iza krinke adoescentske, dvorske idealizacije i idolatrije, krije se znatno mračnija priča o parareligijskoj ekstazi, o dogmatizaciji ljubavi, i njenom “uzdizanju” na nivo “svetačkog” kulta. Sa tako velike visine, dodatno amplifikovane ekstatično-grozničavim krikom, vapajem, ne-mogućim pleadom da drugi da sve od sebe, čitavog sebe, da se poda i podčini, da bude submisivan – budući da je i sam adresant visoko adiktivan na takvu vrstu sakralizujuće fetišizacije – pad u grešan ambis svih poroka bez skrupula vrlo je izvestan. I to se upravo i zbiva u udarnom činu ove spacesoap opere, koja levitira između i izvan ustaljenih granica žanrova ( tragedije, komedije i farse) – Ziggystardust izrasta u kultnu, sakralizovanu figuru – Ziggy played for time, jiving us that we was voodoo The kids was just crass. He was the nazz With God given ass He took it all too far, but boy could he play guitar Making love with his ego, Ziggy sucked up into his mind Like a leper messiah When the kids had killed the man I had to break up the band Stvari su se očigledno “otrgle kontroli” i “otišle predaleko”, kako se to ustaljeno kaže. Ovde očigledno imamo posla sa glasom nekog “izmeštenog” svedoka, nekog fana, impersonatora, beskrajno odanog podražavaoca Zigijeve personae, lika dela i zaveštanja. Ovo je kritika “druge strane”, onih što ostaju iza, ali se “usud” loše karme tradicijski prenosi i predaje – od učitelja koji postaje narcisistički, nazi like autokrata – učenicima i naslednicima, koji postaju, kao neki neo-nazi opskurni pripadnici klana, suviše odani i suviše idolatrijski, dogmatizovano, bukvalizirano nastrojeni, prevodeći Zigijev performativni akt u akt nasilja nad drugim.

clockwork

“Most of the look for Ziggy was basically from the Kubrick film – it was Clockwork Orange and the jumpsuits in that movie I thought were just wonderful. I liked the malicious kind of malevolent, viscous quality of those four guys although the aspects of violence themselves didn’t turn me on particularly. So I wanted to put another spin on that, so I went to Liberty’s or places like that in London – probably a shop on Tottenham Court Road is more like it – but Liberty sounds better. I picked out all these very florid, bright quilted kind of materials and so that took the edge off the violent look of those suits but still retained that type of terrorist “we-are-ready-for-action” kind of look and the wrestling boots with laces on – but I changed the colour and made them greens and blues and stuff like that. So that was the basic look but instead of just having one eyelash I went the whole hog and had two eyelashes.
Even the inset photographs of the inside sleeve for Ziggy owed a lot to the Malcolm McDowell look from the Clockwork Orange poster – the sort of sinister looking photograph somewhere between a beetle, not a Beatle person, but a real beetle and violence. The whole idea of having this phony-speak thing – mock Anthony Burgess-Russian speak that drew on Russian words and put them into the English language, and twisted old Shakespearean words around – this kind of fake language … fitted in perfectly with what I was trying to do in creating this fake world or this world that hadn’t happened yet. It was like trying to anticipate a society that hadn’t happened. The whole idea of droogs and that came straight from the Burgess take.” – Bowie (1993)

http://www.5years.com/costume.htm

Dotle vodi ona naizgled nevina, idealizirajuće-zanesenjačka ljubav Moonage ( word pun, from newage, prim. aut. ) daydreama. Ali ako smo preleteli u dahu iz tačke A u tačku B, moguće je da smo požurili sa uzročno-posledičnim lancem događaja, i nešto usput ispustili. Zato se možda valja vratiti na dodatne implikacije izraza “church of man”. Očigledno da nije samo po sredi mačistička ikonografija, već i utopijska projekcija svrgavanja hrišćanskog lika Boga, i njegove supstitucije “kultom” samog čoveka. Ili možda pre ničeanskog nadčoveka (Übermensch), omnipotentnog, materijalističkog obogotvorenja “volje za moć”, sa možda pomalo marksističkim obrtom –  Da li je želja da se izgradi kult i carstvo „običnih ljudi“ (everymana), možda proletera i radnika, ili pak ljudi koji bi bili obogotvorenje sopstvenih aristokratskih, raskošnih talenata – dakle opet elitističkog kruga izabranih, sad ne više od boga, ali i dalje od kombinacije poiesis i techne, “znanja i umenja”, privilegiranih pojedinaca? Ako se ova „klasna borba“ konkretizuje u okvirima nadolazeće punk revolucije 70ih, onda se može jasno videti da je tu bilo i jednih i drugih, i “levih” i “desnih” težnji i boja spektra ( sa jedne strane anarhističko-levičarskih punk rock / hard core tačaka, poput Black flag, Bad brains, The Clash, Dead Kennedys, Minutemen; a sa druge, opskurnih pripadnika white power, nazi-ska pokreta, i ostalog moralnog taloga, čija imena i nije vredno navoditi, taloga koji ništa estetski vredno nije ni mogao da iznedri, jer etička retrogradnost skoro po pravilu rađa estetičku opskurnost, to je bar mnoštvom primera pokazana stvar). Sve u svemu, Warholovska ikonografija, “obogotvorenje” koje je ponudila jedna celuloidna, auto-ironizacijski industrijalizovana, komercijalizovana i distribuirana kultura golden print samo-invencije  etsy sve novih i sve “svežijih” pop ikona, omogućila je Ziggysturdust projektu dodatno ubrzanje, dodatan spin Bowievoj skandalizujućoj personae-i koja svakako nijednog pripadnika moonage-newage generacije nije mogla ostaviti ravnodušnim. Konačno, indikativno je, i vrlo dragoceno Bowievo lično svedočanstvo o tome kako je bio intoksiciran „monstrumom“ koji je sam kreirao, kako je on stage personea skliznula u jednom trenutku off stage, i postala opsesija tvorca, koju je valjalo, kao kakvog novog Frankensteina, ili voodoo wrača iz Ziggysturdust songa, simbolički ubiti, pokopati. (

)

Otud Bowievo bekstvo od loših adikcijskih repova sopstvene popularnosti – uživanje narkotika svakako ne treba podceniti, jer je to duga i mučna epizoda njegovog života – njegovo napuštanje londonske scene, i odlazak u Berlin, po dozu nove kreativnosti, potpune anonimnosti i mira, iz koga će sebe po drugi put poroditi,  kreirati i transformirati, sasvim u duhu svojih – i ne više samo svojih – Changes (

).

Stvari su sa Ziggijem jednostavno “izletele” iz zgloba, rok revolucija je još jednom, pomalo modernistički, pomalo postmodernistički, samu sebe “dizajnirala”, heteronormativne uloge u muzici, a i van nje, temeljito su uzdrmane, te je svaki povratak u “prapočetno” blaženo stanje postao trajno nemoguć.

Oglasi

Komentiraj

Popunite niže tražene podatke ili kliknite na neku od ikona za prijavu:

WordPress.com Logo

Ovaj komentar pišete koristeći vaš WordPress.com račun. Odjava / Izmijeni )

Twitter picture

Ovaj komentar pišete koristeći vaš Twitter račun. Odjava / Izmijeni )

Facebook slika

Ovaj komentar pišete koristeći vaš Facebook račun. Odjava / Izmijeni )

Google+ photo

Ovaj komentar pišete koristeći vaš Google+ račun. Odjava / Izmijeni )

Spajanje na %s